Karta projektu:
Słowa klucze / wyzwanie techniczne: Wayfinding, dostępność (accessibility), czytelność przestrzenna, ergonomia komunikacyjna, trwałość w obiektach użyteczności publicznej.
Klient: Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku
Skala obiektu: Ponad 57 000 m2 powierzchni całkowitej, 6 poziomów, w tym podziemna ekspozycja główna.
Zakres prac Space Wizard: Projekt systemu wayfindingu (nawigacji przestrzennej), oznakowanie stref, piktogramy, tablice informacyjne.
550+ wyprodukowanych i zamontowanych elementów systemu wayfindingu
180–220 m² materiału zużytego na całość realizacji
Wyzwanie i kontekst: Jak nie zgubić się w 14-metrowym podziemnym labiryncie?
Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku to jedna z najbardziej ikonicznych i architektonicznie złożonych przestrzeni muzealnych w Europie. Serce muzeum – główna wystawa stała – znajduje się 14 metrów pod ziemią, a cała architektura opiera się na surowych, pochyłych płaszczyznach, podziemnych uliczkach i wielu poziomach zwiedzania. Przestrzeń odwiedzają rocznie setki tysięcy osób – od wycieczek szkolnych, przez seniorów i osoby z niepełnosprawnościami, aż po turystów zagranicznych mówiących w różnych językach. Zespół projektowy stanął przed trzema równolegle piętrzącymi się problemami:
- Złożona architektura: Poruszanie się między wieloma poziomami (podziemia, plac, pochylona wieża) oraz zróżnicowanymi materiałowo wnętrzami (beton, stal, szkło).
- Potężny ruch turystyczny: Wyzwanie sprawniej obsługi tysięcy odwiedzających dziennie o różnych narodowościach i w różnym wieku.
- Szacunek do historii: Oznakowanie nie mogło zaburzać podniosłego i surowego nastroju panującego na wystawie.
Wyzwanie dla Space Wizard:
Stworzenie i wdrożenie systemu nawigacji przestrzennej (wayfindingu), który:
- Prowadzi intuicyjnie: Daje poczucie bezpieczeństwa i jasnego kierunku w ogromnym, wielopoziomowym obiekcie.
- Nie zakłóca architektury: Szanuje surowy, narracyjny klimat budynku i ekspozycji, stając się naturalną częścią architektury, a nie „krzykliwym dodatkiem”.
- Jest w pełni dostępny: Spełnia wyśrubowane normy widoczności, kontrastu i czytelności dla osób z ograniczeniami ruchowymi lub wzrokowymi.
Wizja i wytyczne: Wayfinding, który nie przeszkadza historii
W obiektach o tak dużej randze historycznej i emocjonalnej oznakowanie nie może rywalizować z samą ekspozycją. System nawigacyjny musi być bezbłędny w swojej funkcji, ale dyskretny w formie. Muzeum zgłosiło się do nas z problemem nawigacyjnym, nie estetycznym. Zwiedzający gubili się – nie widzieli informacji, kas, wind, toalet, nie odnajdywali drogi między poziomami. Istniejące oznaczenia były niespójne i nie tworzyły jednego czytelnego języka. Największym wyzwaniem nie było więc zaprojektowanie nowych tablic, ale zbudowanie od podstaw spójnego systemu wayfindingu, prowadzącego człowieka od wejścia, przez wszystkie poziomy, aż po wystawę główną. Chodziło o to, by nawigacja stała się intuicyjna i niewidoczna, zamiast odciągać uwagę od samej wystawy. Wymagało to przemyślenia od zera: hierarchii informacji, lokalizacji znaków, typografii i ikonografii, sposobu oznaczania kluczowych funkcji oraz dostępności dla dzieci, seniorów, obcokrajowców i osób ze szczególnymi potrzebami.
Za dużo przestrzeni, za mało jasności.
Największym przeciwnikiem była kombinacja ogromnej skali, zmiennego oświetlenia i braku spójnej hierarchii informacji. Dotychczasowe tablice były zbyt małe, a trójwymiarowe, wklęsłe litery stawały się nieczytelne pod kątem. Ukośne strzałki, które miały nawiązywać do geometrii budynku, w praktyce myliły zamiast prowadzić. Audyt jednoznacznie wskazał kierunek: proste, jednoznaczne formy zamiast efektownych, ale nieczytelnych rozwiązań. Drugim wrogiem było światło. Na poziomie -3, w strefach celowo przyciemnionych dla zachowania klimatu wystawy, oznakowanie było praktycznie niewidoczne.
Rozwiązanie Space Wizard: Wayfinding, który nie walczy o uwagę.
Wdrożenie systemu wayfindingu w Muzeum II Wojny Światowej wymagało połączenia projektowania graficznego ze świadomą decyzją, by nowy system nie konkurował z architekturą i narracją wystawy, lecz wspierał ją w tle. Zaprojektowaliśmy czytelne punkty węzłowe wzdłuż tzw. „osi zwiedzania” (odzwierciedlającej przedwojenną Grosse Gasse), które wskazują zwiedzającym, gdzie się znajdują i dokąd zmierzają.
Przyjęliśmy zasadę wizualnego wyciszenia i funkcjonalnej jednoznaczności. Piktogramy oparliśmy na standardzie ISO 7001, rezygnując z symboli zbyt abstrakcyjnych dla międzynarodowego odbiorcy. Paleta pozostała oszczędna – czerń i jasne tło, z kolorami z brandbooka Muzeum (oliwkowa zieleń, szary) głównie na mapach. Dzięki temu zabiegowi oznakowanie nie staje się kolejnym eksponatem, ale jest natychmiast rozpoznawalne, gdy jest potrzebne. Największym wyzwaniem było znalezienie równowagi: system musiał być wystarczająco mocny wizualnie, by prowadzić użytkownika bez zastanawiania się, gdzie ma iść, a jednocześnie na tyle dyskretny, by nie odciągać uwagi od samej wystawy.
Nasze działania obejmowały:
- Projekt oznakowania kierunkowego: piktogramy, tablice zbiorcze, oznakowanie ciągów pieszych, klatek schodowych, wind i wyjść ewakuacyjnych.
- Oznakowanie stref i sal: czytelne nośniki informacji o strefach ekspozycji, przestrzeniach edukacyjnych i strefach obsługi.
- Rekomendacje materiałowe: wskazaliśmy materiały dobrane pod kątem specyfiki przestrzeni muzealnej: odporne na intensywny kontakt z setkami tysięcy zwiedzających rocznie, a jednocześnie odpowiednio reagujące na światło punktowe i projektory – od matowych wykończeń antyrefleksyjnych po rozwiązania celowo współpracujące ze światłem w ciemniejszych strefach ekspozycji.
- Dostępność i inclusive design: dobrane kąty widzenia, kontrasty i wysokości montażu, konsultowane z Koordynatorem ds. dostępności w Muzeum.
Dostępność jako fundament, nie dodatek.
Dostępność nie była elementem dodanym na końcu procesu, ale jednym z głównych założeń projektu od samego początku. System wayfindingu zaprojektowano zgodnie z wytycznymi „Bez barier”, dostosowując wysokości montażu, wielkość nośników, ikon i typografii do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami.
Dla osób słabowidzących zastosowano kilka uzupełniających się rozwiązań: bezszeryfową typografię bez kursywy, wysoki kontrast, spójny język wizualny oraz powiększone, uproszczone piktogramy, umieszczane w kluczowych węzłach komunikacyjnych i, tam gdzie to konieczne, doświetlane lub wykonane w technologii odblaskowej. Najbardziej konkretnym rozwiązaniem są mapy tyflograficzne z elementami wypukłymi i alfabetem Braille’a – narzędzie, które pozwala osobom niewidomym i słabowidzącym samodzielnie zorientować się w przestrzeni.
Same piktogramy zaprojektowano jako uniwersalny, niezależny od języka poziom komunikacji, zgodny z międzynarodowymi standardami (ISO 7001), zrozumiały niezależnie od tego, czy zwiedzający mówi po polsku, angielsku czy w żadnym z tych języków. Cały projekt konsultowano na bieżąco z zespołem Muzeum ds. dostępności, który oceniał czytelność rozwiązań i sugerował korekty na etapie projektowania.
Efekt: Płynny ruch i pełny komfort zwiedzających
Dzięki wdrożeniu dedykowanego systemu wayfindingu przez Space Wizard, Muzeum II Wojny Światowej zyskało kompletną, ergonomiczną i trwałą nawigację, która doskonale radzi sobie nawet w szczytach ruchu turystycznego.
- Płynność komunikacyjna – brak „wąskich gardeł” w kluczowych węzłach: przy wejściach na wystawę, windach i w holu głównym.
- Pełna integracja wizualna – oznakowanie stało się naturalną częścią architektury, a nie dodatkiem na niej.
- Odciążenie obsługi – zauważalny spadek liczby pytań o drogę kierowanych do pracowników muzeum.
- Trwałość na lata – nośniki zachowują nienaganny stan wizualny mimo ogromnego natężenia ruchu.
- Uniwersalność – czytelny przekaz graficzny dla gości z całego świata, niezależnie od języka.
„Nowa informacja wizualna zdjęła ludziom z głowy pytanie: „Okej, ale gdzie teraz?”. Ruch po muzeum stał się płynniejszy, mniej osób zatrzymuje się po pomoc, obsługa może skupić się na czymś więcej niż wskazywanie drogi. Największa zmiana dotyczy Wystawy Głównej. Dzięki czytelnym mapom, systemowi gobo i innym elementom nawigacyjnym skomplikowana ścieżka zwiedzania została odczarowana. System prowadzi intuicyjnie, daje poczucie orientacji i pozwala przejść przez wielowątkową narrację bez wrażenia, że się w niej zgubiliśmy. Najlepiej widać to w miejscach, gdzie ludzie najczęściej gubili drogę: przy wejściu do sali o kampanii polskiej czy w strefie poświęconej oporowi wobec polityki okupantów”.
Marek Zambrzycki, Muzeum II Wojny Światowej
Kluczowe wnioski z projektu:
- Dostępność wayfindingu trzeba projektować od pierwszego szkicu, nie dokładać na końcu – mapy tyflograficzne z alfabetem Braille’a, dobrane kąty widzenia, kontrasty i wysokości montażu to elementy, które działają tylko wtedy, gdy są częścią projektu bazowego, a nie poprawką po audycie dostępności. W tym projekcie konsultacje z Koordynatorem ds. dostępności prowadzono na każdym etapie prac.
- Piktogramy zgodne z ISO 7001 eliminują barierę językową – w obiekcie odwiedzanym rocznie przez setki tysięcy turystów z całego świata system oznakowania oparty na międzynarodowym standardzie ISO 7001 pozwala zrozumieć drogę bez znajomości polskiego czy angielskiego – kluczowe dla muzeów i instytucji kultury o globalnej frekwencji.
- Materiał musi odpowiadać na trzy potrzeby jednocześnie: estetykę, światło i eksploatację – matowe wykończenia antyrefleksyjne ograniczają odbicia świateł punktowych i projektorów, a jednocześnie muszą wytrzymać kontakt z setkami tysięcy zwiedzających rocznie. W ciemnych strefach ekspozycji sprawdza się odwrotne podejście – materiały retrorefleksyjne, celowo współpracujące ze światłem.
- Sprawny wayfinding realnie odciąża zespół obsługi – po wdrożeniu systemu w Muzeum II Wojny Światowej zaobserwowano wymierny spadek liczby pytań o drogę kierowanych do pracowników, co pozwala obsłudze skupić się na jakości doświadczenia gościa, a nie na wskazywaniu kierunku do windy czy toalety.
- Dobry wayfinding w muzeum jest niewidoczny, dopóki nie jest potrzebny – system nawigacji przestrzennej w obiektach o dużym ciężarze historycznym powinien wspierać zwiedzającego, nie konkurować z ekspozycją. W Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oznakowanie zaprojektowano tak, by stało się naturalną częścią architektury – rozpoznawalne w ułamku sekundy, ale nieodciągające uwagi od narracji historycznej.
- Skala projektu wymaga jednoczesnego planowania makro i precyzji mikro – obsługa ponad 600 000 odwiedzających rocznie w 6-poziomowym, 57 000 m² obiekcie to jednocześnie planowanie osi zwiedzania i węzłów komunikacyjnych (makro) oraz dopracowanie typografii, materiałów i punktu montażu każdego z 550+ elementów (mikro).
„W miejscach o takim ciężarze historycznym jak Muzeum II Wojny Światowej dobry wayfinding nie może krzyczeć. Musi działać jak dobry przewodnik: prowadzić pewnie, nie zabierając głosu tam, gdzie mówi już sama historia. Dla nas sukces tego projektu nie polegał na zaprojektowaniu ładnych tablic, ale na tym, że po wdrożeniu systemu ludzie przestali w ogóle o nim myśleć, po prostu wiedzieli, gdzie iść” – mówi Piotr Semla, CEO Space Wizard.
Potrzebujesz systemu wayfindingu dla dużego lub skomplikowanego obiektu?
Projektujemy, produkujemy i montujemy kompletne systemy nawigacji przestrzennej dla muzeów, obiektów kulturalnych, biurowców i przestrzeni publicznych. Ddbamy o to, by informacja była czytelna, trwała i spójna z architekturą Twojego budynku. Porozmawiaj ze Space Wizard o systemie wayfindingu dla Twojej przestrzeni!
